MAZMUN

Edebiyatta bazı özel kavram ve ifadelerinde kullanılır.Kilişeleşmiş söz ve anlatımlara denir. Kısaca bir şeyi özelliklerini çağrıştırarak kelime grupları içinde gizlemektir.Divan edebiyatı bir mazmun edebiyatıdır.Mazmun bir sözün içinde gizli olan sanatlı anlamdır.Buna göre belli kelimelerin kullanılması yine belli düşünüş şekillerini doğurur.Söz gelimi sevgilinin ağzı için kilişeleşmiş birer mecaz olan “ab-ı hayat,gül,gonca,şarap ve lal”mazmunları kullanılır.Okuyucu ağzın bunlardan hangisiyle karşılandığını beyitte geçen diğer kelimelerin yardımıyla anlar.Nitekim şairlerin bu tür kullanımları sık sık tekrarlamaları zamanla şiirin iyice billurlaşmasına ve asıl sözün artık söylenmez oluşuna yol açmıştır.Yani la’l veya gonca denildiği zaman artık ağzı da söylemeye gerek kalmamıştır.Çünkü her okuyucu bunların sevgilinin dudağı olduğunu anlar duruma gelmiş ve sonuçta la’l veya gonca ağız için bire mazmun haline dönüşmüştür.

ŞEKİL BİLGİSİ:

Manzumelerin mısra ve bend sayıları,bunların sıralanış düzeni,kafiye örgüsü komposizyonu gibi dış yapıyla ilgili kuruluş özelliklerine göre aldıkları isim nazım şeklidir.

NAZIM ŞEKİLLERİ

A:Azâde:ikinci dizeye ihtiyaç duyurmayan ve tam bir mana ifade eden mısradır.Azâdeler genellikle ders alınması gereken veya nükte olarak yapılmış sözlerdir.

Misal:Ne ararsan bulunur derde devadan başka

Sultan П Mahmut’un hekim başısı olan Abdülhak Mollanın ecza dolabının üzerine yazdığı bu mısra nüktelidir.

              è Sorsalar mağdurunu gaddar kendin gösterir.(Hoca Ragıp paşa)

              è O mahiler ki derya içredir deryayı bilmezler. 

Beyit :Aynı vezinle yazılmış anlamca birbirine bağlı iki dizeden oluşan nazım birimine beyit denir.Divan şiirinde beyit anlam bütünlüğüne sahiptir.Tek başına kullanılabildiği gibi şiirin bir parçası olabilir.

Matla(makta):Şiirin en güzel beyit’ine denir.Şairin takma adına Mahlas denir.Şiirin en güzel beyit ine Gazelde Bey-tül Gazel,Kasidede Bey-tül kasid adını alır.

Misal: Şarka bakmaz,garbı görmez,görgüden yok vâyesi

Bir utanmaz yüz,yaşanmaz göz,bütün sermayesi

                                                           M.AKİF ERSOY



sosyal bilgiler öğretmeni ibrahim BAŞAK (kervanci63)